Giá điện Sơn Động được EVN đề xuất là 678đ/kWh tương ứng với “lãi” của toàn bộ dự án để hoàn vốn nội tại (FIRR) bằng 10%, và cao hơn giá điện mà EVN mua từ Uông Bí, Phả Lại và Ninh Bình.

Trong khi đó, giá than cho Sơn Động được tính toán bằng giá than bán cho các nhà máy điện của EVN, TKV đã đề nghị giá điện ở mức 710đ/kWh, tương ứng với FIRR bằng 12%, để đảm bảo hiệu quả đầu tư của dự án. Đây chính là vướng mắc chủ yếu chưa được thống nhất để hài hoà lợi ích của cả hai bên.

Ngoài ra, giống như nhà máy Cà Mau tự ký hợp đồng vận hành bảo dưỡng (O&M) trị giá trên tám ngàn tỉ đồng với một đơn vị thành viên PVPS (nằm trong PVN), việc Sơn Động tự đàm phán giá than với các thành viên trong cùng tập đoàn TKV để đẩy mọi khó khăn cho EVN là không công bằng.

Về phía TKV, trưởng ban Kế hoạch chi phí Nguyễn Văn Biên cho rằng, việc EVN phải cân nhắc giá phát điện Sơn Động là điều bình thường để đảm bảo hiệu quả kinh doanh.

Điều đáng quan tâm là, các cuộc đàm phán giá điện hiện nay chỉ có một bên mua là EVN, với nhiều bên bán là các chủ đầu tư ngoài EVN; trong khi cơ chế mua bán điện lại không có gì cụ thể cả.

Ông Biên khẳng định: Quá trình đàm phán giá than của TKV với các hộ tiêu thụ lớn trong nước dễ hơn rất nhiều, bởi Chính phủ đã có khung giá quy định rõ ràng. Hơn nữa, nếu các bên không đạt được thoả thuận, đã có cơ quan chức năng là cục Quản lý giá bộ Tài chính, bộ Công thương đứng ra làm “trọng tài”. Trong khi đàm phán giá điện, không có cả cơ chế đàm phán lẫn “trọng tài”.

Đây không phải là lần đầu tiên TKV vướng về chuyện giá điện với EVN. Trước đây, EVN đã mua điện qua TKV từ các nhà máy nhiệt điện Na Dương và nhà máy điện Cao Ngạn, nhưng với các mức giá rất rẻ là 620đ/kWh (Na Dương) và 625đ/kWh (Cao Ngạn).

Trao đổi với báo giới ngày 18.3, một cán bộ của TKV nói rằng, TKV đã ăn phải trái đắng khi ký các hợp đồng trên, cho dù vào thời điểm ký kết hợp đồng, mức giá thoả thuận được coi là đảm bảo hiệu quả hoạt động cho các nhà máy điện của TKV.

Bởi vì, nhiều khoản chi phí: thiết bị, nguyên liệu… đều tính theo giá USD, trong khi tỷ giá USD/VND gần đây đã thay đổi rất nhiều. Trong khi đó, các hợp đồng kéo dài đến 25 năm. Do đó, nếu việc bán điện từ nhà máy Sơn Động cho EVN vẫn bị ép theo như kịch bản cũ, thì TKV không thể chấp nhận được, và có thể dừng các dự án đầu tư xây dựng các nhà máy điện tiếp theo.

“Tôi thấy chỉ khi nào tách được công ty Mua bán điện ra khỏi EVN để nó hoạt động độc lập, thì mới có sự vô tư, công bằng”, cán bộ của TKV nói.

Bà Phan Thị Hoà, thành viên hội đồng quản trị của tập đoàn Dầu khí Việt Nam cho biết, với mức giá mua mà EVN đề nghị, tính ra chỉ vừa đủ trả nợ. “Công ty Mua bán điện còn thuộc EVN, thì các nhà đầu tư khác sẽ luôn bị thiệt vì công ty này phải phục vụ, mua điện của các nhà máy điện thuộc EVN trước”, bà Hoà nói.

Tiến sĩ Nguyễn Quang A, viện trưởng viện Nghiên cứu phát triển (IDS) cho rằng, EVN đòi hỏi mua giá thấp, thì cũng có lý, EVN không thể mua giá cao để bán với giá thấp.

Cho nên, ngoài việc có điều chỉnh giá điện như Chính phủ đang làm, thì cũng phải xoá bỏ tình trạng độc quyền theo hướng tách hết các nhà máy sản xuất ra khỏi EVN giao về tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn Nhà nước quản lý, chỉ để EVN làm công việc bán buôn, truyền tải điện.

Ông Trần Viết Ngãi, chủ tịch hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho rằng, khi chưa tách được công ty mua bán điện khỏi EVN, để minh bạch hoá công việc mua bán điện của EVN, phải xác lập được biểu giá mua bán điện, có tính toán và giải thích rõ mức phí, mức lãi hợp lý của cơ quan mua điện. Hàng quý, phải lập ra biểu đồ phát điện, mọi nguồn phát đều được đưa lên lưới điện và sắp xếp việc mua – bán theo thứ tự hợp lý nhất.

Theo Mạnh Quân
SGTT